STRONA GŁÓWNA

piątek, 17 października 2014

Historia Katalonii - dążenie do niepodległości.

Katalonia (kat. Catalunya, hiszp. Cataluña) to autonomiczny region w północno-wschodniej Hiszpanii. Kojarzony jest głównie ze słoneczną Barceloną i jej słynnym klubem piłkarskim. Polskie media niewiele mówią o ruchu separatystycznym Katalończyków, którzy usiłują oderwać się od Hiszpanii i utworzyć niezależne państwo na mapie Europy. Z racji naszego wyjazdu do Barcelony, postanowiłem głębiej przyjrzeć się historii tego regionu i odnaleźć źródło, z którego bije katalońska duma. Zachęcam do lektury.


Katalonia zajmuje obszar 31 895 km² na którym mieszka 7 512 982 ludzi. Autonomiczny region graniczy od północy z Francją i Andorą. Długość wschodniego wybrzeża wynosi 580 km. Dominują tu tereny wyżynno-górzyste. Językami urzędowymi są hiszpański, kataloński oraz mniej popularny - oksytański. Stolicą Katalonii jest Barcelona.



♦ RUCH NIEPODLEGŁOŚCIOWY

Szacuje się, że ponad 80% Katalończyków popiera całkowitą separację od Hiszpanii. Najczęściej manifestacje odbywają się 11 września, kiedy to autonomiczny rejon obchodzi swoje najważniejsze święto narodowe zwane la Diada. Jest to rocznica przegranej wojny (!) i zajęcia Barcelony przez Burbonów w 1714 roku. 11 września Katalonia tętni życiem, wszędzie gra muzyka, miasta zdobią flagi, odbywają się liczne przemarsze i zgromadzenia - tego dnia Katalonia nawołuje do wyzwolenia. 


Do Barcelony przyjechaliśmy na chwilę przed referendum niepodległościowym, które odbyło się 9 listopada 2014 roku. Zdaniem władz Hiszpanii głosowanie było nielegalne. Mimo to, aż 2 miliony osób (z 5 mln uprawnionych) oddało swój głos za lub przeciw oddzieleniu się od Hiszpanii. Jak się okazało, ponad 80% Katalończyków opowiedziało się za niepodległością. Ideę separacji popierają światowej sławy piłkarze tacy jak Xavi, Carles Puyol, Gerard Pique oraz trener Pep Guardiola, którzy publicznie zachęcają mieszkańców rejonu do protestu.


Katalonia ma swój 19% wpływ do hiszpańskiego PKB i 26% w kwestii eksportu. Szacuje się, że Katalończycy dopłacają budżetu całego Królestwa ponad 20 miliardów dolarów rocznie. Przeciwnicy ruchu niepodległościowego przedstawiają kontrargumenty z dziedziny ekonomii, że odłączenie się będzie równoznaczne z bankructwem i przestrzegają separatystów przed wzrostem bezrobocia i zadłużenia.
Tak czy inaczej problem jest, a jego końca nie widać. Hiszpania nie zgodzi się na legalne referendum, bo w ślady Katalonii poszliby Baskowie, lud Nawarry a być może i inne prowincje. Póki co mieszkańcom północnej części półwyspu iberyjskiego pozostaje korzystać z częściowej autonomii. Oby nie pozwolili oni na upadek kultury, której piękno kształtowało się przez tysiące lat.



 ♦  ♦ ♦ ♦  HISTORIA ♦ ♦ ♦ ♦  ♦ 



♦ STAROŻYTNOŚĆ

W starożytności obszary Katalonii zamieszkiwali Celtoiberowie, czyli ludy o celtyckich korzeniach. Później znaczne tereny półwyspu iberyjskiego należały do prowincji rzymskiej Hispania Tarraconensis ze stolicą w Tarraco - dzisiejsza Terragona. 

♦ ŚREDNIOWIECZE

W VI wieku naszej ery Cesarstwo Rzymskie zostało zaatakowane przez ludy germańskie. Wizygoci opanowali cały półwysep, z wyjątkiem małego górzystego terenu należącego do Basków. Z początku Iberowie nie byli przychylni nowym germańskim władcom, lecz z czasem ludy się zasymilowały. Tereny dzisiejszej Hiszpanii były wielkim kotłem. Po Wizygotach przybyli Frankowie (507-531) którzy zaatakowali Królestwo od północy odbierając Akwitanię, czyli południowo-zachodnie ziemie dzisiejszej Francji. W 711 roku zaatakowali Arabowie, którzy zdobyli półwysep zakładając Emirat Kordobański (od 929 r. Kalifat). Katalonia była podzielona między Arabów a Królestwo Zachodnio-Frankijskie. Pamiętajmy, że Katalonia nie istniała jeszcze jako samodzielne państwo ani naród. 

Dopiero w latach 1000-1035 północne królestwa Hiszpanii zaczęły się jednoczyć przeciwko muzułmanom. Od 1034 roku mamy do czynienia z niezależnym Hrabstwem Barcelony, które było już niepodległe wobec Franków. W tym okresie kształtował się język kataloński. W 1137 roku hrabstwo połączyło się z Królestwem Aragonii unią personalną. Obym władcą spajającym narody był Alfons II. Rozpoczął się złoty wiek w historii Katalonii, choć pozostała ona jednak w cieniu Aragonii, która panowała w basenie Morza Śródziemnego zajmując terytorium wschodniej części Półwyspu Iberyjskiego, Majorki, Sardynii i Sycylii, zaś w 2. połowie XV wieku nawet południowego Półwyspu Apenińskiego i wschodniej Grecji. 

Królestwo Aragonii

♦ NOWOŻYTNOŚĆ

Od 1556 roku Królestwo Aragonii znajdowało się pod berłem hiszpańskiej linii Habsburgów. 22 maja 1640 roku wybuchło powstanie w Barcelonie przeciwko królowi Filipowi IV Habsburgowi (tzw. wojna żeńców). Powodem była unia personalna Aragonii i Kastylii, która spowodowała, że Katalonia przestała się liczyć. Upadł port w Barcelonie z powodu ukierunkowania handlu z koloniami. Powstanie krwawo stłumiono a monarchowie stopniowo ograniczali autonomię prawną (fueros). Ostatecznie podzielono Katalonię między Hiszpanię a Francję, która później włączyła się do konfliktu (1659 - pokój pirenejski). W 1705 roku wybuchło powstanie. Katalończycy próbowali wykorzystać wojnę o sukcesję hiszpańską. Próba wyrwania się spod rządów okupanta zakończyła się fiaskiem. W 1716 roku Filip V Burbon całkowicie odebrał Katalonii fueros i wprowadził na terenach dawnego Królestwa Aragonii prawo kastylijskie. Jakiś czas później zabroniono używać języka katalońskiego. 
W XIX wieku odrodziły się tendencje autonomiczne Katalonii. 


♦ POCZĄTEK XX WIEKU

6 kwietnia 1914 roku cztery okręgi - Barcelona, Girona, Terragona i Lleida) utworzyły tzw. Mancomunitat de Catalunya, czyli inaczej Wspólnotę Katalonii. Utworzono rząd (Consell) z prezydentem na czele. Lokalny rząd przywrócił język kataloński po blisko 150 latach, wprowadzając reformę ortografii. Kraj zaczął się rozwijać pod względem infrastruktury. Niestety czas autonomii szybko upadł. Mancomunitat de Catalunya zlikwidowano w 1925 podczas dyktatury Miguela Primo de Rivery. Generał wprowadził cenzurę i zdelegalizował wszystkie partie poza założoną przez niego Unión Patriótica Española (Hiszpańska Unia Patriotyczna). W efekcie gospodarczej klęski i narastającej opozycji, w 1930 Primo de Rivera został obalony. Pojawiła się ponownie nadzieja dla Katalonii. W tym samym roku Hiszpania uznała jej częściową autonomię w ramach republiki pod nazwą Generalitat de Catalunya. W 1934 r. ówczesny prezydent Generalitat Lluís Companys proklamował po raz kolejny powstanie Republiki Katalońskiej jako niepodległego państwa. Spotkało się to z ogromnym oporem rządu Hiszpańskiego, który uwięził rząd Kataloński w więzieniach i odebrał wcześniej uznaną autonomię. 

Ogłoszenie republiki w Barcelonie (1931) źródło: wikipedia

♦ WOJNA DOMOWA W HISZPANII

W 1936 roku wybuchła w Hiszpanii wojna domowa, w której Katalończycy opowiedzieli się po stronie Republiki, utrzymując swą częściową niezależność w latach 1936-39. W 1938 r. frankijscy nacjonaliści rozpoczęli ofensywę na terenach Katalonii. 26 stycznia 1939 roku zdobyli oni Barcelonę opanowując również wszystkie okoliczne ziemie sięgające Francji. Rząd Barcelony otrzymał azyl we Francji. Autonomię Katalonii zniesiono całkowicie na mocy dekretu generała Franco w 1938 roku. Zabroniono używania języka katalońskiego oraz wszelkich innych symboli. Wszelkie demonstracje były krwawo tłumione przez wojsko.


WSPÓŁCZESNA AUTONOMIA

Po raz kolejny Katalonia uzyskała częściową autonomię w 1975 roku po śmierci dyktatora Franco. W 1978 roku Hiszpania przyjęła nową konstytucję. Ponownie działa Generalitat de Catalunya, na który składają się: Parlament (Parlament de Catalunya), Prezydencja (prezydent kieruje rządem), Rząd (Govern) i Wyższy Trybunał Sprawiedliwości (Tribunal Superior de Justícia). Prezydent jest wybierany przez parlament i mianowany przez króla Hiszpanii. Najczęściej jest nim przywódca partii, która otrzymała najwięcej głosów w wyborach do parlamentu Katalonii.
Do głównych partii rządu należą:
- PSC - Partit dels Socialistes de Catalunya - socjaliści których domeną jest szeroka autonomia.
- ERC - Esquerra Republicana de Catalunya - partia republikańska opowiadająca się za niepodległością Katalonii.
- CIU - Convengència i Unió - prawica opowiadająca się za poszerzeniem autonomii.
- PPC - Partit Popular de Catalunya - prawica proklamująca ścisłą współpracę z rządem Hiszpanii.


4 komentarze:

  1. Bardzo mi się podoba ta historia w pigułce.
    A w 2011 roku byłam światkiem demonstracji młodych ludzi, którzy z kolei okupowali Madryt, bo uważali, że w Hiszpanii demokracja jest tylko na papierze. To zdjęcie tłumu (choć z flagami Katalonii), trochę mi przypomina tamte dni. Pozdr. A.

    OdpowiedzUsuń
  2. Obłędne te foty z flagą. Generalnie trzeba przyznać, że nie sposób nie natknąć się na katalońską flagę podczas podróży do Katalonii. Choć nie w takiej ilości oczywiście.

    OdpowiedzUsuń
  3. Zdecydowanie nie zgadzam się ze 80% katalonczyków chce niepodległości, bardziej 80% z osób głosujących a to już duża róznica.
    Ud Salud

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Rafaello, wyciągnąłeś zdanie z kontekstu. Oczywiście mowa o 80% głosujących w referendum, nie Katalończyków w ogóle. Myślę, że umieszczając zdanie w szerszym temacie akapitu wiadomo, czego dotyczy statystyka :)

      "(...) aż 2 miliony osób (z 5 mln uprawnionych) oddało swój głos za lub przeciw oddzieleniu się od Hiszpanii. Jak się okazało, ponad 80% Katalończyków opowiedziało się za niepodległością."

      Usuń